Dnia 7 października 2025 r., w Liturgiczne Wspomnienie Najświętszej Maryi Panny Różańcowej, Ojciec Święty Leon XIV zatwierdził Notę, „Mater Populi Fidelis” przyjętą podczas Sesji Zwyczajnej Dykasterii Nauki Wiary w dniu 26 marca 2025 r. i polecił jej publikację.
Traktuje ona o tytułach maryjnych i wzbudziła wiele emocji w świecie katolickim.
Autor noty, kardynał Víctor Manuel Fernández, szczególnie wysoko ceni określenia takie jak „Matka wiernych”, „Matka duchowa”, „Matka Ludu wiernego”, natomiast ostrzega przed „niewłaściwym używaniem” tytułów „Współodkupicielka”, który uznaje za nieodpowiedni i niestosowny oraz „Pośredniczka”, który z kolei uznaje za „niedopuszczalny, gdy przypisuje Maryi funkcję właściwą wyłącznie Jezusowi Chrystusowi”.
Najświętsza Maryja Panna, zgodnie z Notą, może być nazywana „Matką łaski” oraz „Pośredniczką wszystkich łask”, ale jedynie w ściśle określonym sensie. Nota poświęca obszerny komentarz wyjaśnieniom, uczulając na możliwe ryzyka niewłaściwego rozumienia tych określeń.
Od stu lat podejmowane są próby potwierdzenia piątego dogmatu maryjnego i zatwierdzenia tytułów: Coredemprix (Współodkupicielka), Mediatrix omnium gratiarum (pośredniczka wszelkich łask) oraz Advocata (orędowniczka, rzeczniczka).
Podczas Soboru Watykańskiego I (1869–1870) francuski biskup Jean Laurent zażądał dogmatycznej definicji Maryi jako Współodkupicielki. Sobór jednak nie uznał, że teologia współodkupieńczej Maryi jest wystarczająco dojrzała, aby wydać formalne oświadczenie. Na początku XX wieku koncentrowano się bardziej na Maryi jako Pośredniczce wszelkich łask.
W 1915 roku kardynał Mercier z Mechelen-Brukseli zorganizował cztery oddzielne petycje do papieża Benedykta XV (panował w latach 1914–1922) o zdefiniowanie Najświętszej Maryi Panny jako Pośredniczki wszelkich łask. Benedykt XV w 1921 roku zatwierdził święto Najświętszej Maryi Panny Pośredniczki wszelkich łask dla wszystkich diecezji Belgii oraz wszystkich innych diecezji i zgromadzeń zakonnych pragnących je obchodzić. Nie określił jednak powszechnego pośrednictwa Maryi w otrzymaniu łaski mianem dogmatu.
Termin Współodkupicielka został oficjalnie użyty przez papieża Leona XIII w 1894 roku. „Albowiem w Różańcu cała rola, jaką Maryja wzięła jako nasza Współodkupicielka, przychodzi do nas…” W swojej publikacji z 1946 roku Compendium Mariologiae Roschini wyjaśnił, że Maryja nie tylko uczestniczyła w narodzeniu fizycznego Jezusa, ale poprzez poczęcie weszła z nim w duchową jedność. Boski plan zbawienia, będąc nie tylko materialnym, obejmuje trwałą duchową jedność z Chrystusem i większość mariologów zgadza się z tym stanowiskiem. Jednak w dniu 7 kwietnia 2017 roku Zgromadzenie Matki Współodkupicielki, na wniosek Kongregacji Ewangelizacji Narodów, zostało przemianowane na Zgromadzenie Matki Odkupiciela z powodu „teologicznej dwuznaczności” tytułu Współodkupicielki.
Uczynił to również Pius XI (1922–1939), a Jan Paweł II (1978-2005) publicznie nazwał Maryję „Współodkupicielką” co najmniej sześć razy ponadto nazwał Maryję „Pośredniczką wszystkich łask” co najmniej siedem razy. Benedykt XVI w liście z 10 stycznia 2012 r. do arcybiskupa Zimowskiego, reprezentującego Stolicę Apostolską podczas Światowego Dnia Chorego, nazwał Maryję „Pośredniczką wszystkich łask”, jednak żaden z tych papieży, ze względu na priorytet ekumenizmu, nie zdecydował się na ustanowienie tego dogmatu, pozostawiając temat otwarty.
„Od lat 20. do 50. XX wieku kongresy maryjne w Ameryce Łacińskiej, Kanadzie, Francji, Hiszpanii i USA wyrażały poparcie dla definicji Maryi jako Pośredniczki wszystkich łask. Po ogłoszeniu Soboru Watykańskiego II przez Jana XXIII (1958–1963), 300–500 biskupów domagało się potwierdzenia lub zdefiniowania powszechnego pośrednictwa Maryi w niesieniu łaski, a około 54 biskupów domagało się definicji Maryi jako Współodkupicielki. Jan XXIII nie chciał jednak, aby na Soborze pojawiły się jakiekolwiek nowe definicje. Najświętsza Maryja Panna nie jest nazywana Współodkupicielką w rozdziale ósmym konstytucji dogmatycznej Lumen gentium (który dotyczy Maryi). Jest tam nazywana właśnie Pośredniczką, ale nie tylko Pośredniczką wszystkich łask. Projekt z 1962 roku poświęcony Maryi (stanowiący podstawę Lumen gentium, rozdział ósmy z 1964 roku) określał Maryję jako „Pośredniczkę wszelkich łask”, a w dwóch przypisach określana jest mianem „Współodkupicielki”. Jednak ze względu na ekumenizm przypisy do Maryi jako Współodkupicielki zostały usunięte, a tytuł „Pośredniczka wszelkich łask” zmieniono na po prostu „Pośredniczka”. – komentuje La Stampa.
Na początku lat 90. prof. Mark Miravalle z Franciszkańskiego Uniwersytetu w Steubenville i autor książki Mary: Coredemptrix, Mediatrix, Advocate zainicjował petycję społeczną, aby nakłonić papieża Jana Pawła II do ogłoszenia Maryi Współodkupicielką ex cathedra.
W dniu 22 sierpnia 2019 r., w święto Najświętszej Maryi Panny Królowej, dwóch kardynałów i czterech innych biskupów napisało „list otwarty do papieża Franciszka”, prosząc go o ogłoszenie „wielkiej roli, jaką Maryja Panna odegrała w Bożym planie Odkupienia”. Dwaj kardynałowie to Juan Sandoval, emerytowany arcybiskup Guadalajary w Meksyku, i Telesphore Toppo, emerytowany arcybiskup Ranchi w Indiach. Pozostali czterej sygnatariusze to arcybiskup Felix Job, emerytowany arcybiskup Ibadanu w Nigerii; biskup John Keenan z Paisley w Szkocji; biskup David Ricken z Green Bay w Wisconsin w USA; oraz biskup Antonio Baseotto C.SS.R., emerytowany biskup ordynariatu wojskowego Argentyny. W liście sygnatariusze wyrażają przekonanie, że ogłoszenie tego dogmatu „w pełni uznałoby ludzką, choć kluczową, rolę Maryi w planie zbawienia: jako Nowej Ewy, jako Duchowej Matki wszystkich ludzi” – pisze dalej La Stampa.
Tych sześciu biskupów było przekonanych, że dogmatyczne ogłoszenie „współodkupieńczej roli” Maryi Dziewicy i powszechnego duchowego Macierzyństwa przyniesie „historyczne nowe wylanie Ducha Świętego” i pozwoli Matce Najświętszej „w pełni sprawować swoje macierzyńskie pośrednictwo w naszym imieniu”. Jednak podczas mszy w kaplicy Domu Świętej Marty 3 kwietnia 2020 r. Ojciec Święty Franciszek powiedział: „Nie prosiła o to, by być quasi-odkupicielką ani współodkupicielką: nie. Odkupiciel jest jeden i ten tytuł nie dubluje się”.
Nota „Mater Populi Fidelis” została przetłumaczona na język niemiecki, angielski hiszpański francuski, włoski, polski i portugalski i ogłoszona całemu światu dwa dni temu, 4 listopada 2025 r. Tym samym, ostatecznie rozwiane zostały nadzieje na dogmatyczne ogłoszenie „współodkupieńczej roli” Maryi Dziewicy i Jej powszechnego duchowego Macierzyństwa doprowadzi , które mogło doprowadzić do „historycznego nowego wylania Ducha Świętego” i pozwolić Matce Najświętszej „w pełni sprawować swoje macierzyńskie pośrednictwo w naszym imieniu” – jak chcieli biskupi w 2019 roku.
Na zakończenie, w ironicznej niemal formie, kard. Fernandez podsumowuje: „Nota nie tyle nakłada ograniczenia, ile stara się towarzyszyć i wspierać miłość do Maryi oraz zaufanie do Jej macierzyńskiego wstawiennictwa”.
| Cztery dogmaty maryjne | Dogmat o Bożym Macierzyństwie Maryi został potwierdzony w roku 431 r. na soborze w Efezie, Jej wieczne Dziewictwo – w roku 649 r. na Synodzie Laterańskim w Rzymie, w roku 1854 r. Pius IX potwierdził Jej Niepokalane Poczęcie, a w roku 1950 r. zostało potwierdzone Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny przez papieża Piusa XII. |
Na zakończenie warto zwrócić uwagę na rozwój antyfony „Pod Twoją obronę”:
Tekst z XIII w:
| Sub tuum præsídium confúgimus, sancta Dei Génetrix; nostras deprecatiónes ne despícias in necessitátibus; sed a perículis cunctis líbera nos semper, Virgo gloriósa et benedícta. Amen. |
Pod Twoją obronę uciekamy się, święta Boża Rodzicielko, naszymi prośbami racz nie gardzić w potrzebach naszych, ale od wszelakich złych przygód racz nas zawsze wybawiać, Panno chwalebna i błogosławiona. Amen. |
W XVII w: pojawiają się sporadycznie tytuły: „Advocata nostra”, „Consolatrix afflictorum”
Po ogłoszeniu dogmatu o Niepokalanym Poczęciu Najświętszej Maryi Panny (1854) i po Soborze Watykańskim I (1869–1870) mamy już zakończenie obowiązujące do dziś:
| Sub tuum præsídium confúgimus, sancta Dei Génetrix; nostras deprecatiónes ne despícias in necessitátibus; sed a perículis cunctis líbera nos semper, Virgo gloriósa et benedícta.Mediatrix nostra, Advocata nostra, Consolatrix nostra. Tuo Filio nos reconcilia, tuo Filio nos commenda, tuo Filio nos repraesenta”. Amen. |
Pod Twoją obronę uciekamy się, święta Boża Rodzicielko, naszymi prośbami racz nie gardzić w potrzebach naszych, ale od wszelakich złych przygód racz nas zawsze wybawiać, Panno chwalebna i błogosławiona.O Pani nasza, Orędowniczko nasza, Pośredniczko nasza, Pocieszycielko nasza. Z Synem swoim nas pojednaj, Synowi swojemu nas polecaj, swojemu Synowi nas oddawaj. Amen. |
AMDG
