Judaizm przed i po Chrystusie

Przymierze przed narodzeniem Chrystusa i okres Drugiej Świątyni

Przymierze, jakie Pan Bóg zawarł z Człowiekiem, było wiele razy przez Izraelitów łamane, jednak miłosierny Bóg wielokrotnie je odnawiał:

1. 1. Przymierze zawarte po potopie, w którym Bóg zniszczył zło i moralny upadek jakie ogarnęły Ziemi. Wprawdzie wypowiedział je wobec Noego, ale dotyczy ono całego stworzenia.
   2. Przymierze zawarte z Abrahamem – ziemia obiecana
   3. Przymierze na górze Synaj – Bóg daje Prawo (Torę) i Izrael ma być „ludem świętym”, Dziesięć Przykazań i szczegółowe przepisy życia. Charakter warunkowy: posłuszeństwo ↔ błogosławieństwo).
   4. Przymierze kapłańskie związane z rodem Aarona i Związane z rolą kapłanów (potomków Aarona, brata Mojżesza): szczególna funkcja w kulcie, służba w Świątyni. Jego ród ma sprawować kapłaństwo, mają to być pośredniczy między Bogiem a ludem oraz składać ofiary. Orygenes widział w kapłaństwie Aarona zapowiedź doskonałego kapłaństwa Chrystusa: kapłan pośrednik składa ofiarę: Chrystus składa samego siebie. Kapłaństwo Aarona jest niedoskonałe i powtarzalne, kapłaństwo Chrystusowe jest ostateczne i jednorazowe, dlatego nie jest to kontynuacja, tylko wypełnienie i przekroczenie.
   5. Przymierze z Dawidem – potomkowie Dawida mają być ludem królewskim, Bóg daje obietnicę „króla na zawsze”. jest to zapowiedź przyjścia Mesjasza – Jezusa Chrystusa. Obietnica trwałej dynastii i otrzymanie „tronu na wieki” nie może dotyczyć ziemskich królów, bo ich panowanie się kończy, musi więc chodzić o Mesjasza, którego królestwo jest wieczne. Jego królestwo nie jest więc polityczne, tylko duchowe. A nie na to czekali Izraelici.

Król i kapłan to dwie różne role i już Ojcowie Kościoła zauważyli, że obie te role się łączą w osobie Jezusa Chrystusa, w Mesjaszu , który jest królem z linii Dawida oraz jest kapłanem składając ofiarę z siebe.

• Nowe przymierze zapowiedziane jest przez proroków, a szczególnie przez Jeremiasza:

 

• • prawo ma być „wpisane w serce”
  • przebaczenie grzechów
  • bardziej szczegółowa zapowiedź Mesjasza

7. Nowe przymierze w chrześcijaństwie

Przymierze związane jest z osobą Jezusa Chrystusa, który jest wypełnieniem wcześniejszych przymierzy, które prowadzą do zbawienia przez Jego ofiarę. Dostęp do Boga jest teraz możliwy dla wszystkich, ludem wybranym, nowym Izraelem, jest całą ludzkość, a to przymierze jest oparte na łasce.

Przymierza można więc obaczyć jako rozwój:

1. Noe → przymierze całym stworzeniem
2. Abraham → początek ludu wybranego, ,
3. Mojżesz → nadanie prawa i określenie tożsamości Izraela – Ludu Bożego
4. Dawid → nadzieja królewska
5. prorocy → zapowiedź przemiany
6. chrześcijaństwo → wypełnienie w Chrystusie

Kluczowa różnica interpretacji

W judaizmie przymierza się uzupełniają, ale najważniejsze pozostaje przymierze synajskie to znaczy nadanie Prawa (Tora).

Katolicy widzą, że wszystkie przymierza prowadzą do jednego punktu kulminacyjnego którym jest Chrystus.

Dla judaizmu biblijnego najważniejszym elementem życia religijnego była Świątynia w Jerozolimie i związany z nią system ofiarniczy.

Obowiązki wobec Boga obejmowały składanie ofiar za grzechy, ofiar dziękczynnych, pielgrzymki do Świątyni oraz udział kapłanów  i lewitów jako pośredników w relacji z Bogiem, która była w dużej mierze rytualnym wypełnianiem prawa i związana była z miejscem: Jerozolimą i Świątynią.

Prawo – Tora – jako fundament

Od czasów Mojżesza Tora jest kluczowa, ale jej interpretacja obecnie jest dużo bardziej sformalizowana niż była przed ostatecznym zburzeniem Świątyni. Do roku 70 obowiązki obejmowały przestrzeganie szabatu, prawa czystości rytualnej, przepisy pokarmowe i obrzezanie.

Prorocy podkreślali jednak wciąż, że same rytuały nie wystarczą, że ważna jest sprawiedliwość, miłosierdzie i wierność.

Amos, jeden z najbardziej bezkompromisowych, odrzucał same ofiary i święta, jeśli brak sprawiedliwości. Pisał: Bóg „nie chce” ofiar, jeśli lud uciska innych, ważniejsze jest: prawo i sprawiedliwość.

Ozeasz, pisał z kolei: „Miłości (hebr. Hesed – miłość, miłosierdzie, wierność, lojalność przymierza) chcę, nie ofiary, poznania Boga bardziej niż całopaleń.”

Izajasz bardzo mocno krytykuje religijność pozorną, pisze, że modlitwy i ofiary są bez wartości jeśli lud jednocześnie czyni niesprawiedliwość. Wzywa: „uczcie się czynić dobro” i „troszczcie się o słabych”.

Najkrócej i najmocniej pisze Micheasz: Bóg chce sprawiedliwości, miłosierdzia i pokory zamiast mnożenia ofiar.

Ale to nie koniec. Jeremiasz ostrzega przed fałszywym poczuciem bezpieczeństwa „mamy Świątynię, więc wszystko jest dobrze” – nie prawda, bez zmiany życia kult nic nie znaczy.

I na koniec Ezechiel rozwija ideę odpowiedzialności osobistej i „nowego serca”. To znaczy, nie chodzi tylko rytuał, ale o przemianę serca.

Podsumowując, Bóg nie odrzuca rytuałów samych w sobie — odrzuca rytuały oderwane od życia.

Punkt zwrotny

Dla tych Izraelitów, którzy nie uwierzyli w Mesjaństwo Jezusa Chrystusa punktem zwrotnym było zburzenie Świątyni w 70 r. n.e.

To wydarzenie całkowicie zmieniło judaizm. Od tego czasu brak jest możliwości składania ofiar, a co za tym idzie zakończyła się centralna rola kapłaństwa.

To właśnie wtedy zaczyna się rozwój judaizmu rabinicznego. Judaizm rabiniczny rozwija się więc od 70 roku po Chrystusie do dziś.

Składanie ofiar zostało od tego czasu zastąpione modlitwą i studiowaniem Tory, kult przeniósł się ze Świątyni do synagogi i domu.

• błogosławieństwa przed jedzeniem (beracha)
• zasady koszerności,
• święta obchodzone w domu,
• etyka w relacjach międzyludzkich.

Od ego czasu, obowiązki wobec Boga też się zmieniły: polegają na codziennej modlitwie, studiowaniem Tory i komentarzy (Talmud) oraz przestrzeganie przykazań (micwot) w życiu codziennym.

Rola interpretacji Tory – Talmud

Największą zmianą jest sposób rozumienia prawa. Prawo nie rozumie się tylko jako niezmienny tekst, teraz jest interpretowane i rozwijane – rabini tworzą bowiem na ich podstawie bardzo szczegółowe zasady życia.

Przykład: jest przykazanie „nie pracuj w szabat”, ale co dokładnie jest pracą?

1. Ofiary vs. modlitwa

• dawniej: fizyczne ofiary w Świątyni
• dziś: modlitwa i studiowanie komentarzy do Tory

Nastąpiła zmiana z rytuału materialnego na duchowy.

2. Kapłani vs. rabini

• dawniej: kapłani jako pośrednicy
• dziś: rabini jako nauczyciele prawa

Nastąpiła zmiana z funkcji kultowej na intelektualno-duchową.

3. Jedno centrum vs. rozproszenie

• dawniej: Jerozolima i Świątynia jako centrum
• dziś: życie religijne możliwe rozwijać się wszędzie

4. Prawo statyczne vs. rozwijane

• dawniej kładziono większy nacisk na literalne przepisy  Pisma Świętego
• dziś rozbudowana jest tradycja interpretacji (halacha)

5. Czystość rytualna

• dawniej istniały bardzo rozbudowane przepisy związane ze Świątynią
• dziś, większość z nich nie jest praktykowana, ze względu na brak Świątyni

Judaizm rabiniczny, odrzuciwszy Jezusa Chrystusa, jako Syna Bożego, przystosował swoją religię się do braku Świątyni i do nowych warunków historycznych.

 

W ostatnim artykule z tego cyklu rzucimy okiem na źródła nauczania rabinicznego i na ich treść, która może niektórych zaskoczyć.

---

AMDG