Nie tylko interpretacje Ewangelii, są nowością w Wielkim Poście. Kulminacyjną zmianą jest bowiem liturgia Wielkiego Piątku.
Liturgia Wielkiego Piątku, inaczej – Męki Pańskiej, upamiętnia mękę, ukrzyżowanie i śmierć Jezusa Chrystusa. Jest to dzień najgłębszej żałoby i skupienia w całym roku liturgicznym Kościoła Katolickiego. Kościół odczytywał czas między Śmiercią a Zmartwychwstaniem , jako zawieszenie między śmiercią a życiem.
Stopniowo kształtowało się silne poczucie niegodności człowieka, który jest przyczyną Męki i Śmierci Mesjasza. Kościół przez wieki odkrywał głęboki sens tego czasu między Śmiercią a Zmartwychwstaniem jako czasu opuszczenia, bezdennej otchłani smutku, zawieszenia między śmiercią a życiem, między tragedią a nadzieją. W tym dniu „Kościół nie śmie odnawiać tej ofiary na ołtarzu.”(Mszał rzymski z dodatkiem nabożeństw nieszpornych opracowany przez O. G Lefebvra benedyktyna 1931 r.)
Liturgia Wielkiego Piątku nie była to pełna Ofiara Eucharystyczna, ale Msza uprzednio poświęconych darów (w Wielki Czwartek) i rozpoczynała się Ciemną Jutrznią już we czwartek wieczorem, zaraz po Wielkoczwartkowych Nieszporach, na którą składały się czytania, psalmy.
W Wielki Piątek nabożeństwo odbywało się rano. Zanim rozpoczęła się Msza Katechumenów (pierwsza część tradycyjnej Mszy rzymskiej) celebrans ubrany w albę i czarną stułę (żałobną) udawał się w ciszy do ołtarza, przed którym upadał na twarz. W tym czasie wierni klęcząc rozpamiętywali czas Męki Pańskiej.
Na zasadniczą Mszę Wielkopiątkową składały się: proroctwo Ozeasza, lekcja z Księgi Wyjścia, czytanie Męki Pańskiej, osiem modlitw, adoracja Krzyża oraz Msza z darów uprzednio poświęconych.
We Mszy brak było śpiewu na wejście, Kyrie (Chryste zmiłuj się nad nami…), nie śpiewano Gloria (Chwała na wysokości…).
Zmiany
Od lat 40. XX w. coraz bardziej przybierały na sile różne ruchy liturgiczne. Mając do wyboru lepszą edukację wiernych albo dokonanie zmian w sposobie celebracji nabożeństw, postawiono na zmiany.
Ruchy te miały dwa zasadnicze cele: uproszczenie liturgii i oczyszczenie jej z niezrozumiałych symboli oraz powrót do właśnie odkrywanych „korzeni’, to znaczy do wczesnochrześcijańskich praktyk, o których donosiły najnowsze podówczas badania historyczne i archeologiczne. Forsowano więc twierdzenie, że to, co było najbliższe czasów apostołów, było najlepsze i należy to przeszczepić na grunt ówczesności.
Mimo, iż papieże, Pius X i Pius XI sprzeciwiali się takiemu podejściu, jednak w 1955 papież Pius XII wprowadził zasadnicze zmiany w liturgii Wielkiego Piątku.
Po pierwsze wprowadził nową nazwę na nabożeństwo wielkopiątkowe: Liturgia Męki Pańskiej i usunął modlitwy, które łączyły ją ze Mszą. Po drugie, przeniósł godzinę celebracji z godzin rannych na godzinę Śmierci Chrystusa na Krzyżu. Po trzecie przywrócił komunię wiernych z czasów gdy święci i doktorzy Kościoła nie uświadomili jeszcze Ludowi Bożemu głębokiego znaczenia braku Bożej obecności w tym dniu. Czwartą zmianą były modyfikacje ośmiu modlitw powszechnych Kościoła, które ukształtowały się ostatecznie około XII – XIII w. i od tego czasu pozostawały w zasadzie niezmienne.
Ta czwarta zmiana wynikała jednak nie, jak poprzednie, z potrzeb duszpasterskich, ale z przyczyn politycznych. Ich źródłem były bowiem doświadczenia II Wojny Światowej, sytuacja zimnej wojny oraz powstanie, w dniu 14 maja 1947 roku, państwa Izrael.
| Od Soboru Trydenckiego (1563) do 1955 | Od 1955 do Soboru Watykańskiego II |
| „Módlmy się też za wiarołomnych (niewiernych) Żydów: niech Pan i Bóg nasz zedrze zasłonę z serc ich, aby z nami poznali Pana naszego, Jezusa Chrystusa.”
„Wszechmogący wieczny Boże, który w miłosierdziu swoim nikomu, nawet wiarołomnym Żydom, przebaczenia nie odmawiasz, wysłuchaj modlitw naszych za lud ten zaślepiony, aby wreszcie poznał światło prawdy, którym jest Chrystus, i z ciemności został wybawion” |
„Módlmy się i za wiarołomnych (niewiernych) aby nasz Odkupiciel, oświecił ich serca i doprowadził do prawdy świętej wiary”
„Wszechmogący, wieczny Boże, który także narodu żydowskiego nie odrzucasz od swojego miłosierdzia, wysłuchaj naszych modlitw, które zanosimy za zaślepienie tego ludu, aby poznawszy światło Twojej prawdy, którą jest Chrystus, zostali wyrwani ze swoich ciemności.” |
| „wiarołomnych” – to znaczy tych, którzy złamali wiarę w przyjście Mesjasza i nie uznali Go w Jezusie. | |
| Po tej modlitwie nie następowało wspólne „Amen” i przyklęknięcie, jak w pozostałych siedmiu modlitwach (za Kościół święty Boży, za Ojca św, za duchowieństwo, za katechumenów, w potrzebach wiernych, za heretyków i schizmatyków, o nawrócenie pogan) | Po tej modlitwie następowało wspólne „Amen” i przyklęknięcie, jak w pozostałych siedmiu modlitwach (za Kościół święty, za Ojca św., za duchowieństwo, za rządzących państwami, za katechumenów, w potrzebach wiernych, za heretyków i schizmatyków, o nawrócenie pogan) |
| Za rządzących państwami:
„Módlmy się za wszystkich rządzących państwami, za ich urzędy i władze. Niech Bóg i Pan nasz kieruje ich umysłami i sercami według Swej woli, abyśmy zawsze żyli w pokoju.” „Wszechmogący, wieczny Boże, w Twoim ręku jest wszelka władza i prawa wszystkich ludów; wejrzyj łaskawie na tych, którzy nami rządzą, aby pod opieką Twojej prawicy nieustannie religia cieszyła się nieskażonym rozwojem, a Ojczyzna bezpieczeństwem. Przez Pana.” |
Stosunek do „starszych braci”
Choć uznanie państwa Izrael nastąpiło dopiero za pontyfikatu Jana Pawła II, w 1993 roku, to już przed Soborem Watykańskim II Stolica Apostolska starała się ocieplać stosunki z Żydami, kulminacją tych starań było ogłoszenie deklaracji Nostra aetate („W naszych czasach”) 28 października 1965 roku przez papieża Pawła VI podczas Soboru Watykańskiego II.
Deklaracja ta kładzie nacisk na „jedność ludzkości i poszukiwanie prawdy”:
- wszystkie narody są wezwane do współpracy i wzajemnego szacunku,
- Kościół uznaje wspólne dziedzictwo duchowe z Żydami,
- Kościół odwołuje się do przymierza Boga z Izraelem,
- Kościół odrzuca ideę zbiorowej winy Żydów za śmierć Jezusa,
- Kościół potępia antysemityzm w jakiejkolwiek postaci,
- Kościół widzi w islamie szacunek dla Boga jedynego, proroków i życia moralnego,
- Kościół widzi w hinduizmie i buddyzmie Kościół dostrzega elementy prawdy i dobra, które prowadzą do Boga,
- Kościół zachęca do dialogu międzyreligijnego i współdziałania dla dobra ludzkości.
Deklaracja ta wprowadziła wiele zamieszania, a po latach zaczyna prowadzić do relatywizmu.
Potraktowano w niej Żydów, jako kontynuatorów religii starotestamentalnej, co kłóci się już u podstaw z wiarą w wypełnieniu w Jezusie Chrystusie całego Starego Przymierza.
Pominięto całkowicie fakt, że część Żydów, która nie uwierzyła w przyjście Mesjasza odeszła tym samym od Starego Przymierza. Oczekiwanie na przyjście Mesjasza, który nie jest Jezusem Chrystusem nie może być postrzegane jako „wspólne oczekiwanie” wraz z chrześcijanami na powtórne przyjście Jezusa Chrystusa. Obecni Żydzi, tak jak ci, z czasów Wcielenia, czekają na potężnego króla, a nie:
Wzgardzonego, opuszczonego przez ludzi, męża boleści, zaznajomionego z cierpieniem, jak ktoś przed kim się zakrywa twarz, wzgardzonego, nie szanowanego – jak pisze Izajasz 53, 3.
Mesjasz był ostatnią krwawą ofiarą złożoną Ojcu. Po jego Męce, w chwili Śmierci, zasłona w Świątyni została rozerwana, a trzydzieści lat po Zmartwychwstaniu Świątynia ostatecznie zburzona. Od czasu Zmartwychwstania nie jest już bowiem potrzebna. Teraz są ołtarze, na których składa się ofiarę bezkrwawą, jakiej życzył sobie, podczas Ostatniej Wieczerzy, Pan Nasz Jezus Chrystus na pamiątkę Swojej Męki, Śmierci i Zmartwychwstania.
Żydzi, którzy nie uwierzyli w Bóstwo Jezusa, nie mając już miejsca na składanie ofiar ze zwierząt, na gruncie Starego Testamentu (Tanach), stworzyli nową religię opartą o Talmudy, literaturę rabiniczną i skrupulatnym przestrzeganiu Prawa tak, jak go rozumieją. Na oba Talmudy (babiloński i jerozolimski) składają się Miszna (spis tradycji ustnych z ok. II w. po Chrystusie, głównie prawo rytualne i moralne) oraz Gemmy, to jest komentarze i dyskusje rabiniczne do Miszny (babilońskiej i jerozolimskiej) zawierające róże tradycje, zwyczaje i praktyki.
Religia współczesnych Żydów nie tylko nie jest więc taka sama jak tych, sprzed narodzenia Pana Jezusa, ale powstała w związku z brakiem wiary w wypełnienie i tym samym zakończenie Starego Przymierza.
Możemy więc powiedzieć, że współcześni Żydzi czerpią z częściowo wspólnego Starego Testamentu. Podobnie jak protestanci, prawosławni czy wyznawcy islamu. Jednak i między nimi są różnice co do kanonu (zbioru lub spis ksiąg uznanych za autentyczne i natchnione Pismo Święte) : Żydzi i protestanci uznają 39 ksiąg, katolicy – 46, prawosławni 49 do 53, a islam w ogóle nie posługuje się Starym Testamentem – za swoją księgę świętą uznaje jedynie Koran, który zawiera elementy wspólne z tradycjami biblijnymi, ale stanowi odrębny tekst religijny o własnej strukturze i przesłaniu.
Współcześni wyznawcy judaizmu nie mogą być więc uznani za naszych „starszych braci” , ponieważ ich religia zaczęła się rozwijać się równolegle do chrześcijaństwa po śmierci Jezusa Chrystusa.
Kard. Joseph Ratzinger, Prefekt Kongregacji Nauki Wiary, w Deklaracji Dominus Iesus O jedności i powszechności zbawczej Jezusa Chrystusa i Kościoła z 2000 roku próbował w delikatny sposób sprostować błędne interpretacje Deklaracji Nostra aetate . Wyjaśnił, że dialog i szacunek wobec innych religii, nie zmieniają nauki o jedyności zbawienia w Jezusie i Kościele katolickim.
Jego głos został jednak niezauważony i w 1959 roku, Jan XIII ponownie wprowadził zmiany w Wielkopiątkowej modlitwie za Żydów, usuwając słowo perfides (wiarołomny, niewierny):
„Módlmy się za Żydów, aby Pan nasz Jezus Chrystus, nasz Odkupiciel, oświecił ich serca i doprowadził do prawdy świętej wiary.”
Kolejna zmiana nastąpiła w 1970, po Soborze Watykańskim II:
Módlmy się również za lud żydowski, do którego najpierw Pan Bóg przemówił;
aby pomógł im wzrastać w miłości Jego Imienia i w wierności Jego przymierzu.
Wszechmogący, wieczny Boże, Ty dałeś swoje obietnice Abrahamowi i jego potomstwu;
wysłuchaj łaskawie próśb Twego Kościoła, aby lud, który jako pierwszy nabyłeś na własność,
mógł osiągnąć pełnię odkupienia. Przez Chrystusa, Pana naszego. Amen.
W 2008 r. papież Benedykt XVI ogłosił nową modlitwę wielkopiątkową za Żydów, która zastąpiła tekst z 1962 r. i odnosiła się do liturgii odprawianej w tradycyjnym rycie rzymskim. Jej zasadniczy sens jest następujący: aby Bóg oświecił serca Żydów, aby poznali Jezusa Chrystusa jako Zbawiciela wszystkich ludzi. Usunął dawne sformułowanie o „zaślepieniu” pozostawiając wyraźną modlitwę o uznanie Chrystusa.
Módlmy się również za Żydów, aby nasz Bóg i Pan oświecił ich serca, aby poznali Jezusa Chrystusa, Zbawiciela wszystkich ludzi.
Wszechmogący i wieczny Boże, który pragniesz, aby wszyscy ludzie zostali zbawieni i doszli do poznania prawdy, spraw miłosiernie, aby wraz z przystąpieniem do Twojego Kościoła pełni narodów, cały Izrael został zbawiony. Przez Chrystusa, Pana naszego.
Kolejne tłumaczenia łacińskiej modlitwy „Oremus et pro Iudaeis, ut, ad quos prius locutus est Dominus Deus noster, eis tribuat in sui nominis amore et in sui foederis fidelitate profícere.
Omnipotens sempiterne Deus, qui promissiones tuas Abrahae eiusque semini contulisti, Ecclesiae tuae preces clementer exaudi, ut populus acquisitionis prioris ad redemptionis mereatur plenitudinem pervenire. Per Christum Dominum nostrum”.
Najpierw pojawiaj się w 1986 r.:
„Módlmy się za Żydów, do których przodków Pan Bóg przemawiał, aby pomógł im wzrastać w miłości ku Niemu i w wierności Jego przymierzu.
Wszechmogący, wieczny Boże, Ty dałeś swoje obietnice Abrahamowi i jego potomkom; wysłuchaj łaskawie prośby swojego Kościoła, aby lud, który niegdyś był narodem wybranym, mógł osiągnąć pełnię odkupienia. Przez Chrystusa Pana naszego”.
Jednak tekst ten nadal nie jest idealny. Słyszymy ostatnio od Grzegorza kard. Rysia, że obecna modlitwa „jest tak dramatycznie nieprawdziwa, że musi zostać zmieniona”. Hierarcha domaga się używania formuły, która zostanie dopiero opublikowana w następnym wydaniu Mszału Rzymskiego, a która została zatwierdzona w 2022 r.:
„Módlmy się za Żydów, do których najpierw Pan Bóg nasz przemówił, aby pomógł im wzrastać w miłości Jego Imienia i w wierności Jego przymierzu.
Wszechmogący, wieczny Boże, Ty dałeś swoje obietnice Abrahamowi i jego potomstwu; wysłuchaj łaskawie próśb Twego Kościoła, aby lud, który jako pierwszy nabyłeś na własność, mógł osiągnąć pełnię odkupienia. Przez Chrystusa Pana naszego.”
Czy teraz wszyscy będą już usatysfakcjonowani?
AMDG
