Modlitwa różańcowa od wieków zajmuje szczególne miejsce w duchowości chrześcijańskiej, a jej historia ukazuje bogactwo tradycji i praktyk modlitewnych kształtujących się na przestrzeni wieków. Różaniec – Korona Maryi złożona z piętnastu róż – w piękny sposób przedstawia teologiczną głębię obecności Maryi w życiu Jezusa. Maryja jest w koronce różańca postacią wyraźną, namacalną i historycznie obecną w wydarzeniach, które rozważamy.
Maryja osobiście objawiła św. Dominikowi Guzmánowi (1170–1221), założycielowi Zakonu Kaznodziejskiego (dominikanów), Różaniec jako skuteczną broń przeciw herezji albigensów i zachętę do nawrócenia grzeszników. Dominik szerzył tę modlitwę jako prostą formę kontemplacji Ewangelii, dostępną dla wszystkich wiernych.
„Teologia maryjna i Różaniec są niczym dwa poematy połączone w jeden hymn, dwie okazałe świątynie, dwie katedry myśli i pobożności, które są jednością” – powiedział wiele wieków później bł. Bartolo Longo (1841–1926).
W XIV wieku niemiecki mnich Henryk Suzo (†1366) zaczął propagować Różaniec wśród wiernych świeckich. Ogromną rolę w ukształtowaniu i rozpowszechnieniu modlitwy różańcowej w formie, jaką znamy dzisiaj, odegrał również bł. Alan de Rupe (ok. 1428–1475).
Był dominikaninem, który odnowił praktykę modlitwy różańcowej w zakonie kaznodziejskim i w całym Kościele, wiążąc ją z osobą św. Dominika. Spopularyzował przekonanie, że Maryja powierzyła Różaniec Dominikowi jako broń przeciw herezjom. Założył pierwsze „bractwa różańcowe”, czyli wspólnoty świeckich i zakonników zobowiązanych do codziennego odmawiania Różańca i wzajemnego wspierania się w modlitwie.
Dzięki niemu Różaniec stał się nie tylko praktyką indywidualną, ale i wspólnotową. Alan de Rupe ustalił podział Różańca na 15 tajemnic (3 części po 5), łącząc modlitwę „Zdrowaś Maryjo” z rozważaniem życia Jezusa i Maryi. Wcześniej odmawiano często po prostu 150 „Ave Maria” na wzór 150 psalmów.
Tygodniowy rytm odmawiania Różańca
Różaniec święty posiada też piękny, tygodniowy rytm. W niedzielę, dzień Zmartwychwstania Pańskiego, odmawiamy odpowiadającą temu wydarzeniu część chwalebną. Dalej zgodnie z chronologią Zbawienia:
- Poniedziałek – część radosną
- Wtorek – część bolesną
- Środa – część chwalebną
- Czwartek – część radosną (druga kolejka)
- Piątek – część bolesną
- Sobota – część chwalebną (dzień maryjny)
- Niedziela – część chwalebną
Pius V (pontyfikat 1566–1572) zatwierdził ten układ modlitwy w bulli Consueverunt Romani Pontifices z 1569 roku, która do dziś jest fundamentem maryjnej pobożności różańcowej. Papież Pius V w 1571 roku ustanowił Święto Matki Bożej Zwycięskiej, później przemianowane na Święto Matki Bożej Różańcowej, na pamiątkę zwycięstwa floty chrześcijańskiej nad Turkami w bitwie pod Lepanto, które zawdzięczano właśnie modlitwie różańcowej.
Św. Alfons Liguori (1696–1787) mawiał: „Od ilości odmówionych różańców zależy moje zbawienie”. W rzeczywistości zbawienie nie zależy od liczby odmówionych modlitw, lecz jest łaską daną przez Jezusa Chrystusa dzięki Jego męce, śmierci i zmartwychwstaniu.
Jednak Matka Boża w Fatimie prosiła o codzienne odmawianie Różańca – zwłaszcza w intencji pokoju i nawrócenia grzeszników. Do Franciszka Marto powiedziała: „Różaniec musi odmawiać, czy chce, czy nie, bo przez niego wyjedna pokój dla świata”. Różaniec nie jest warunkiem zbawienia, lecz potężną pomocą w wytrwaniu w wierze, nawróceniu serca i otwarciu się na łaskę Chrystusa, a więc pośrednio przyczynia się do uświęcenia i zbawienia.
Znaczenie modlitwy różańcowej
Różaniec można traktować jako praktyczną liturgię życia chrystologicznego: uczy kontemplować kenosis i Bożą pokorę, prowadzi przez mękę i cierpienie w jedności z Chrystusem, otwiera na chwałę i zwycięstwo w Bogu. W tym sensie jego struktura jest żywą realizacją hymnu z Flp 2,5–11, przenosząc medytację z tekstu biblijnego na rytm modlitwy i życia duchowego: kenosis, śmierć i wyniesienie.
Według relacji s. Łucji, Maryja polecając ustanowienie nabożeństwa pierwszych sobót, mówiła o „piętnastu tajemnicach Różańca” i „towarzyszeniu Jej przez 15 minut”, a także o odmawianiu „um terço” (jednej trzeciej Różańca, czyli 5 tajemnic).
Różaniec nie jest więc jedynie powtarzaniem słów „Ojcze nasz” i „Zdrowaś Maryjo”, lecz kontemplacją tajemnic życia Jezusa i Maryi. Jego piętnaście tajemnic układa się w rytm wydarzeń zbawczych – od Zwiastowania, przez narodzenie, mękę, śmierć i zmartwychwstanie, aż po Wniebowstąpienie i zesłanie Ducha Świętego. Integralnym elementem tradycji jest także odniesienie do nabożeństwa pierwszych sobót, którego treść i forma modlitewna odwołują się bezpośrednio do piętnastu tajemnic Różańca.
W XX wieku arcybiskup Annibale Bugnini CM (1912–1983) za Zgromadzenia Misji, odpowiedzialny za niektóre reformy liturgiczne w Kościele, sporządził projekt zmiany nabożeństw maryjnych, w tym Różańca. Proponował m.in. skrócenie Zdrowaś Maryjo do samej części biblijnej i odmawianie Ojcze Nasz tylko raz na początku dziesiątki, a także wprowadzenie nowej, „publicznej” formy Różańca z czytaniami, pieśniami i homilią, ograniczając tradycyjną strukturę modlitwy do jednej dziesiątki.
Krytycy zwracają uwagę, że takie propozycje w praktyce sprowadzałyby Różaniec do formy protestanckiej, osłabiając jego katolicki charakter, duchowy sens i rolę Maryi w życiu Jej Syna i w modlitwie.
Projekt nie został na szczęście zatwierdzony przez papieża Pawła VI, a Kościół zachował tradycyjną strukturę Różańca. Dopiero w 2002 roku papież Jan Paweł II, listem apostolskim Rosarium Virginis Marie wprowadził do niego skuteczne zmiany dodając tajemnice światła.
W tradycyjnych piętnastu tajemnicach różańcowych (radosnych, bolesnych i chwalebnych) Maryja pełni niejako rolę osoby współuczestniczącej – to przez Jej spojrzenie, wiarę i realną obecność poznajemy życie Jezusa i uczestniczymy w Jego dziele zbawienia.
Natomiast w tajemnicach światła, poza Kaną Galilejską, Maryja nie występuje historycznie; nie ma tam Jej obecności, dlatego tajemnice światła są w swojej strukturze i charakterze nie są maryjne i w tym bardzo różnią się od pozostałych piętnastu. Papież pozostawił na szczęście odmawianie nowych tajemnic w gestii wiernych i wspólnot.
Matka Boża w Fatimie prosiła, za pośrednictwem świętych, portugalskich dzieci, o codzienne odmawianie Różańca i ustanowienie nabożeństwa pierwszych sobót miesiąca, jako broń przeciw herezjom i aby w ten sposób prowadzić do nawrócenia grzeszników i wierności Chrystusowi.
Odpowiedzmy więc na wezwanie Maryi, odmawiajmy codziennie Koronkę Różańca świętego w intencji nawrócenia grzeszników i wykorzenienia herezji, a miesiąc październik jest do tego najlepszym okresem.
AMDG
